আধুনিক বিজ্ঞানৰ এক আটাইতকৈ বিস্ময়কৰ আৰু বৈপ্লৱিক আৱিষ্কাৰ হ’ল CRISPR-Cas9 জিন সম্পাদনা প্ৰযুক্তি। জীৱৰ বংশগতিৰ মূল একক 'ডি এন এ' (DNA) ত পৰিবৰ্তন ঘটাই বা ইয়াক অতি নিখুঁতভাৱে কাটি-কুটি নতুন ৰূপ দিয়াৰ এই ক্ষমতাই পৃথিৱীৰ খাদ্য সংকট আৰু জটিল ৰোগ নিৰাময়ৰ ক্ষেত্ৰত এক নতুন সম্ভাৱনাৰ দুৱাৰ মুকলি কৰিছে। বিশেষকৈ জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ ফলত সৃষ্টি হোৱা খৰাং সদৃশ পৰিস্থিতি চম্ভালিব পৰা শস্য উৎপাদন আৰু দুৰাৰোগ্য জিনীয় ৰোগৰ চিকিৎসাত ক্ৰিছপাৰৰ ভূমিকা অতুলনীয়।
⌘ ক্ৰিছপাৰ (CRISPR) কি?
CRISPR ৰ সম্পূৰ্ণ নাম হ’ল Clustered Regularly Interspaced Short Palindromic Repeats। এইটো প্ৰকৃততে বেক্টেৰিয়াৰ এক প্ৰতিৰক্ষা তন্ত্ৰ, যিটো ইহঁতে ভাইৰাছৰ আক্ৰমণৰ পৰা বাচিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰে। বিজ্ঞানীসকলে এই তন্ত্ৰটোক এক 'আণৱিক কেঁচী' (Molecular Scissors) হিচাপে বিকাশ কৰিছে।
⌘ ই কেনেকৈ কাম কৰে?
এই তন্ত্ৰত দুটা মূল অংশ থাকে:
Cas9 এনজাইম: যিয়ে ডি এন এ-ৰ নিৰ্দিষ্ট অংশ কাটিবলৈ কেঁচীৰ দৰে কাম কৰে।
গাইড আৰ এন এ (gRNA): ই কেঁচীখনক ডি এন এ-ৰ সেই সঠিক অংশটোলৈ লৈ যায় য’ত পৰিবৰ্তনৰ প্ৰয়োজন।
⌘ কৃষি খণ্ডত ক্ৰিছপাৰ: খৰাং সহনশীল শস্যৰ বিকাশ
গোলকীয় উষ্ণতা বৃদ্ধিৰ ফলত সমগ্ৰ বিশ্বতে পানীৰ নাটনি আৰু অনিয়মীয়া বৰষুণৰ সমস্যাই দেখা দিছে। ইয়াৰ ফলত কৃষি উৎপাদন যথেষ্ট হ্ৰাস পাইছে। ক্ৰিছপাৰ প্ৰযুক্তিয়ে এই ক্ষেত্ৰত এক গেম-চেঞ্জাৰ হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰিছে।
১. খৰাং সহনশীলতা বৃদ্ধি
বিজ্ঞানীসকলে উদ্ভিদৰ এনে কিছুমান জিন চিনাক্ত কৰিছে যিবোৰে পানীৰ নাটনি হ’লে উদ্ভিদক সংকেত দিয়ে। ক্ৰিছপাৰ ব্যৱহাৰ কৰি সেই জিনবোৰত পৰিবৰ্তন ঘটাই এনে কিছুমান শস্য (যেনে: ধান, মাকৈ, ঘেঁহু) প্ৰস্তুত কৰা হৈছে যিবোৰে অতি কম পানীত বা প্ৰখৰ ৰ’দতো জীয়াই থাকি শস্য দিব পাৰে।
২. খাদ্য সুৰক্ষা আৰু অসমৰ প্ৰেক্ষাপট
অসমৰ দৰে ৰাজ্যত য’ত বানপানী আৰু খৰাং—উভয় সমস্যাই কৃষকক জুৰুলা কৰে, তাত ক্ৰিছপাৰৰ জৰিয়তে বিকশিত কৰা 'বান সহনশীল' বা 'খৰাং সহনশীল' ধানৰ প্ৰজাতিয়ে এক বৃহৎ বিপ্লৱ আনিব পাৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা ৰাসায়নিক সাৰৰ ব্যৱহাৰ কমাই প্ৰাকৃতিকভাৱে শক্তিশালী শস্য উৎপাদন কৰিব পৰা যায়।
⌘ চিকিৎসা বিজ্ঞানত ক্ৰিছপাৰ: জিনীয় ৰোগৰ সমাধান
বংশগতভাৱে বা জন্মগতভাৱে হোৱা বহুতো ৰোগৰ আগতে কোনো স্থায়ী চিকিৎসা নাছিল। কিন্তু ক্ৰিছপাৰে এতিয়া সেইবোৰ নিৰাময়ৰ আশা দেখুৱাইছে।
১. ছিকল চেল এনিমিয়া (Sickle Cell Anemia)
ছিকল চেল এনিমিয়া আৰু থেলাছেমিয়াৰ দৰে তেজৰ ৰোগৰ চিকিৎসাত ক্ৰিছপাৰ এতিয়া সফলতাৰে ব্যৱহাৰ হৈছে। এই পদ্ধতিত ৰোগীৰ শৰীৰৰ পৰা কোষ উলিয়াই আনি জিনীয় ত্ৰুটিটো শুধৰাই পুনৰ শৰীৰত স্থাপন কৰা হয়।
২. কেন্সাৰ আৰু এইচ আই ভি (HIV)
ক্যান্সাৰ কোষক ধ্বংস কৰিবলৈ মানুহৰ ৰোগ প্ৰতিৰোধ ক্ষমতা (Immune System) শক্তিশালী কৰাত ক্ৰিছপাৰ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে। একেদৰে, কোষৰ ভিতৰত লুকাই থকা এইচ আই ভি ভাইৰাছৰ ডি এন এ-ক কাটি পেলাই এই ৰোগ সম্পূৰ্ণ নিৰাময় কৰাৰ ওপৰত গৱেষণা চলি আছে।
৩. অন্ধত্ব আৰু দুৰাৰোগ্য ৰোগ
বংশগত কাৰণত হোৱা অন্ধত্ব দূৰ কৰিবলৈ চকুৰ কোষত পোনপটীয়াকৈ ক্ৰিছপাৰ প্ৰয়োগ কৰি সুফল পোৱা গৈছে।
⌘ ক্ৰিছপাৰৰ সুবিধা আৰু প্ৰত্যাহ্বান
যিকোনো বৈপ্লৱিক প্ৰযুক্তিৰ দৰে ক্ৰিছপাৰৰ (CRISPR) ব্যৱহাৰৰ ক্ষেত্ৰতো কেইবাটাও জটিল প্ৰত্যাহ্বান আৰু বিতৰ্কই দেখা দিছে। ইয়াৰ ভিতৰত আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ হ’ল 'অফ-টাৰ্গেট ইফেক্ট' (Off-target effects), অৰ্থাৎ এই প্ৰযুক্তিয়ে কেতিয়াবা লক্ষ্য কৰি থোৱা জিনৰ বাহিৰেও ডি এন এ-ৰ অন্য অংশত ভুলবশতঃ সালসলনি ঘটাব পাৰে, যাৰ ফলত অনিচ্ছাকৃত জিনীয় বিসংগতি বা স্বাস্থ্যৰ ক্ষতি হোৱাৰ সম্ভাৱনা থাকে। ইয়াৰ উপৰি, নৈতিক প্ৰশ্নসমূহ (Ethical concerns) আটাইতকৈ চৰ্চিত বিষয়; বিশেষকৈ মানুহৰ ভ্ৰূণত জিনীয় সম্পাদনা কৰি 'ডিজাইনাৰ বেবী' সৃষ্টি কৰাৰ সম্ভাৱনাই প্ৰাকৃতিক বিৱৰ্তনৰ ভাৰসাম্য নষ্ট কৰিব পাৰে বুলি বহুতে শংকা প্ৰকাশ কৰে।
কৃষিৰ ক্ষেত্ৰতো, ক্ৰিছপাৰৰ জৰিয়তে উৎপাদিত শস্যই প্ৰাকৃতিক জৈৱ-বিচিত্ৰতাত কেনে প্ৰভাৱ পেলাব আৰু ইয়াৰ দীৰ্ঘকালীন পৰিণতি কি হ’ব, সেই লৈও বিশেষজ্ঞসকলৰ মাজত মতভেদ আছে।
২০২৬ চনলৈকে হোৱা গৱেষণাসমূহে প্ৰমাণ কৰিছে যে ক্ৰিছপাৰ কেৱল পৰীক্ষাগাৰৰ মাজতে আৱদ্ধ হৈ থকা নাই, ই এতিয়া পথাৰ আৰু চিকিৎসালয়লৈ আহিছে। খৰাং সহনশীল শস্যই আমাক খাদ্য সুৰক্ষা দিব আৰু জিনীয় সম্পাদনাযই আমাক এক ৰোগমুক্ত ভৱিষ্যতৰ দিশে লৈ যাব। অৱশ্যে, এই প্ৰযুক্তিৰ ব্যৱহাৰ অত্যন্ত সতৰ্কতা আৰু সঠিক নীতি-নিৰ্দেশনাৰ মাজত হোৱাটো জৰুৰী।
