আইনষ্টাইনৰ ভৱিষ্যদ্বাণী মঙলত সঁচা প্ৰমাণিত: ৰঙা গ্ৰহত সময়ৰ গতি পৃথক, মহাকাশ অভিযানৰ বাবে নতুন প্রত্যাহ্বান
১৯১৫ চনতে এলবাৰ্ট আইনষ্টাইনে তেওঁৰ General Relativity তত্ত্বৰ জৰিয়তে কৈছিল যে পৃথিৱীৰ সকলো ঠাইতে সময়ৰ গতি একে নহয়। শেহতীয়াকৈ মঙল গ্ৰহ বা Mars-ৰ পৰা অহা তথ্যই এই বৈজ্ঞানিক সত্যক পুনৰবাৰ প্ৰমাণ কৰিছে। নাছাৰ (NASA) বিজ্ঞানীসকলে লক্ষ্য কৰিছে যে মঙল গ্ৰহত সময় পৃথিৱীতকৈ সূক্ষ্মভাৱে পৃথক গতিত চলে, যাৰ ফলত ভৱিষ্যতৰ মহাকাশ অভিযানসমূহৰ বাবে এক নতুন জটিলতাই দেখা দিছে।
কিয় সলনি হয় সময়ৰ গতি?
মঙল গ্ৰহত সময়ৰ এই পাৰ্থক্যৰ আঁৰত দুটা মুখ্য বৈজ্ঞানিক কাৰণ আছে— Gravity (মহাকৰ্ষণ) আৰু Velocity (গতিবেগ)।
Gravitational Time Dilation: আইনষ্টাইনৰ মতে, যি গ্ৰহৰ ভৰ (Mass) যিমানেই বেছি, তাৰ মহাকৰ্ষণ শক্তি সিমানেই প্ৰবল আৰু তাত সময়ৰ গতি সিমানেই লেহেমীয়া। পৃথিৱীৰ তুলনাত মঙল গ্ৰহৰ ভৰ কম হোৱাৰ বাবে তাত Gravity দুৰ্বল, যাৰ ফলত তাত থকা Atomic Clock পৃথিৱীৰ ঘড়ীতকৈ সামান্য খৰকৈ চলে।
Special Relativity: মঙলৰ কক্ষপথৰ গতি (Orbital Speed) আৰু পৃথিৱীৰ গতিৰ পাৰ্থক্যৰ বাবেও সময়ৰ এক ধৰণৰ বিচ্যুতি বা Time Drift ঘটে।
মহাকাশ অভিযানত ইয়াৰ প্ৰভাৱ
পৃথিৱীৰ এটা দিনৰ তুলনাত মঙলৰ এটা দিন (যাক Sol বুলি কোৱা হয়) প্ৰায় ৩৯ মিনিট ৩৫ ছেকেণ্ড দীঘল। কিন্তু কেৱল দিনৰ দৈৰ্ঘ্যই সমস্যা নহয়। বিজ্ঞানীসকলৰ বাবে আটাইতকৈ ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বানটো হ’ল Microseconds-ৰ হিচাপ।
যদি মহাকাশযান এখনৰ Onboard Clock সঠিকভাৱে Relativistic Correction কৰা নহয়, তেন্তে মঙলত অৱতৰণ কৰাৰ সময়ত যানখনে লক্ষ্যস্থানৰ পৰা কেইবা কিলোমিটাৰ দূৰতহে লেণ্ডিং কৰিব পাৰে। আমাৰ পৃথিৱীৰ GPS চিস্টেমটোও এই একেই সূত্ৰতে চলে; যদিহে উপগ্ৰহসমূহৰ সময় প্ৰতিদিনে সংশোধন কৰা নহয়, তেন্তে আমাৰ ফোনৰ নেভিগেচনে এদিনতে ভুল তথ্য দেখুৱাবলৈ আৰম্ভ কৰিব।
ভৱিষ্যতৰ পৰিকল্পনা: ‘Mars Coordinated Time’
মঙলত মানুহৰ বসতি স্থাপনৰ যি পৰিকল্পনা চলিছে, তাৰ বাবে এতিয়া এক স্বতন্ত্ৰ সময় নিৰ্ধাৰণৰ প্ৰয়োজন হৈ পৰিছে। বিজ্ঞানীসকলে এতিয়া তলত দিয়া পদক্ষেপসমূহৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছে:
Martian Time Standard: পৃথিৱীৰ UTC (Coordinated Universal Time)-ৰ দৰেই মঙলৰ বাবে এক সুকীয়া মানক সময় নিৰ্ধাৰণ কৰা।
Mars GPS Network: মঙলৰ চাৰিওফালে এনে কিছুমান উপগ্ৰহ স্থাপন কৰা যিবোৰে মহাকাশচাৰীসকলক নিখুঁত সময় আৰু স্থানৰ তথ্য দিব পাৰিব।
Autonomous Navigation: মহাকাশযানবোৰত এনে ছফ্টৱেৰ ব্যৱহাৰ কৰা যিয়ে নিজেই পৃথিৱী আৰু মঙলৰ মাজৰ Time Drift গণনা কৰি পথ ল’ব পাৰিব।
মঙল গ্ৰহলৈ যোৱা মানুহৰ বাবে কেৱল ঘড়ীৰ সময় নহয়, শৰীৰৰ জৈৱিক ঘড়ী (Circadian Rhythm) সলনি হোৱাটোও এক ডাঙৰ প্ৰত্যাহ্বান হ’ব। পৃথিৱীৰ পৰা লাখ লাখ কিলোমিটাৰ দূৰত থকা পৰিয়ালৰ সৈতে কথা পাতিবলৈ হ’লে এতিয়া কেৱল ‘টাইম জ’ন’ নহয়, গ্ৰহৰ আপেক্ষিক সময়ৰ কথাও মনত ৰাখিব লাগিব।
বিজ্ঞানীসকলৰ মতে, সময় কোনো স্থিৰ বস্তু নহয়। ই এক চলক (Variable) যাৰ সৈতে খাপ খুৱাইহে আমি ভৱিষ্যতে মহাকাশৰ গভীৰতালৈ যাত্ৰা কৰিব পাৰিম।
