বিঃদ্ৰঃ সময়ৰ অভাৱত প্ৰবন্ধটো ক্ষিপ্ৰতাৰে যুগুত কৰা হৈছে, যাৰ বাবে কিছু অনিচ্ছাকৃত ভুল থাকিব পাৰে। সুধীজনে তেনে বিসংগতিসমূহ সংশোধন কৰি দিলে কৃতজ্ঞ হ'ম।
দেৱী সৰস্বতীৰ পৌৰাণিক উৎপত্তি
পৌৰাণিক আখ্যান অনুসৰি, বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ড সৃষ্টিৰ সময়ত সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাই অনুভৱ কৰিছিল যে তেওঁৰ সৃষ্টিত শৃঙ্খলা আৰু জ্ঞানৰ অভাৱ হৈছে। এই অভাৱ পূৰণ কৰিবলৈ তেওঁ নিজৰ মুখৰ পৰা এক দেৱীৰ সৃষ্টি কৰে। যিহেতু তেওঁ ব্ৰহ্মাৰ মানস কন্যা আৰু জ্ঞানৰ উৎস, সেয়েহে তেওঁক 'ব্ৰাহ্মী' বা 'সাৰদা' বুলিও জনা যায়। আন এক মতবাদ অনুসৰি, তেওঁ ভগৱান কৃষ্ণৰ মুখৰ পৰা আবিৰ্ভাৱ হৈছিল।
দেৱীৰ ৰূপ আৰু প্ৰতীকী অৰ্থ
দেৱী সৰস্বতীৰ প্ৰতিমা বা মূৰ্তিৰ প্ৰতিটো অংশই একো একোটা গভীৰ আধ্যাত্মিক আৰু শৈক্ষিক অৰ্থ বহন কৰে।
শুভ্ৰ বসন (বগা ৰঙৰ সাজ)
সৰস্বতী দেৱীৰ প্ৰতিমাত তেওঁ সদায় বগা ৰঙৰ কাপোৰ পিন্ধা দেখা যায়। বগা ৰং হ’ল পবিত্ৰতা, শান্ত আৰু নিৰ্মলতাৰ প্ৰতীক। ই আমাক শিক্ষা দিয়ে যে জ্ঞান অৰ্জনৰ বাবে মনটো নিৰ্মল আৰু পবিত্ৰ হোৱা প্ৰয়োজন।
হাতত থকা বীণা
দেৱীৰ হাতত থকা বীণা বাদ্যই সংগীত আৰু কলাক সূচায়। বৈজ্ঞানিক দৃষ্টিকোণৰ পৰা বীণাৰ সুৰে মনক একাগ্ৰ কৰাত সহায় কৰে। ই বুজায় যে বিদ্যা কেৱল কিতাপতে সীমাবদ্ধ নহয়, ইয়াৰ লগত সৃজনীমূলক প্ৰতিভাও জড়িত।
পুস্তক বা কিতাপ
দেৱীৰ এখন হাতত থকা পুথিখন হ’ল বেদ বা জ্ঞানৰ প্ৰতীক। ই আমাক সোঁৱৰাই দিয়ে যে জীৱনৰ আন্ধাৰ আঁতৰাবলৈ আনুষ্ঠানিক আৰু আধ্যাত্মিক শিক্ষাৰ অতি প্ৰয়োজন।
স্ফটিকৰ জপমালা
সৰস্বতী দেৱীৰ হাতত এখন জপমালা থাকে। ই একাগ্ৰতা আৰু ধ্যানৰ প্ৰতীক। কোনো বিষয়ত পাৰ্গত হ’বলৈ হ’লে যি নিৰন্তৰ অনুশীলন আৰু সাধনাৰ প্ৰয়োজন, তাকেই এই জপমালাডালে সূচায়।
বাহন ৰাজহাঁহ
সৰস্বতী দেৱীৰ বাহন হ’ল বগা ৰাজহাঁহ। ৰাজহাঁহৰ এক বিশেষ ক্ষমতা আছে— ই পানী আৰু গাখীৰৰ মিশ্ৰণৰ পৰা কেৱল গাখীৰখিনি গ্ৰহণ কৰিব পাৰে (নীৰ-ক্ষীৰ বিবেক)। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল এজন প্ৰকৃত জ্ঞানী ব্যক্তিয়ে সদায় জগতৰ অসাৰ বস্তুবোৰ ত্যাগ কৰি সাৰুৱা জ্ঞান গ্ৰহণ কৰিব লাগে।
পদুম ফুলৰ আসন
দেৱীয়ে সাধাৰণতে এপাহ বগা পদুম ফুলৰ ওপৰত বহি বা থিয় হৈ থাকে। পদুম ফুল বোকাত ফুলিলেও ই সদায় পৰিষ্কাৰ হৈ থাকে। ইয়াৰ অৰ্থ হ’ল— আমি সংসাৰৰ খেলিমেলিৰ মাজত থাকিও নিজৰ জ্ঞান আৰু চৰিত্ৰক কলুষিত হ’বলৈ দিব নালাগে।
চাৰিখন হাত
সৰস্বতী দেৱীৰ চাৰিখন হাতে মানুহৰ ব্যক্তিত্বৰ চাৰিটা দিশ সূচায়: মন, বুদ্ধি, চিত্ত (স্মৃতিশক্তি) আৰু অহংকাৰ। এই চাৰিওটা বস্তুৰ মাজত সন্তুলন ৰাখিব পাৰিলেহে প্ৰকৃত জ্ঞান লাভ হয়।
ময়ূৰ চৰাই
প্ৰতিমাত কেতিয়াবা এটা ময়ূৰো দেখা যায়। ময়ূৰ হ’ল বাহ্যিক সৌন্দৰ্য আৰু অহংকাৰৰ প্ৰতীক। সৰস্বতী দেৱীৰ কাষত ময়ূৰে ইয়াকে বুজায় যে বাহ্যিক চাকচিক্যতকৈ অন্তৰৰ জ্ঞান অধিক মূল্যবান।
প্ৰসন্ন মুখমণ্ডল
প্ৰতিমাখনত দেৱীৰ মুখত সদায় এক শান্ত আৰু প্ৰসন্ন হাঁহি থাকে। ই বুজায় যে প্ৰকৃত শিক্ষা বা জ্ঞানে মানুহক কেতিয়াও অহংকাৰী নকৰে, বৰং অধিক নম্ৰ আৰু শান্তহে কৰি তোলে।
কপালত চন্দ্ৰকলা
বহু প্ৰতিমাত দেৱীৰ মূৰত বা কপালত অৰ্ধচন্দ্ৰ দেখা যায়। ই জ্ঞানৰ দ্বাৰা লাভ কৰা মানসিক শক্তি আৰু পোহৰক সূচায়।
সৰস্বতী পূজা আৰু বসন্ত পঞ্চমী
ভাৰতবৰ্ষত, বিশেষকৈ অসম আৰু বংগত, মাঘ মাহৰ শুক্লা পঞ্চমী তিথিত অত্যন্ত ভক্তিৰে সৰস্বতী পূজা পালন কৰা হয়। ইয়াক বসন্ত পঞ্চমী বুলিও কোৱা হয় কাৰণ এই সময়ৰ পৰাই ঋতুৰাজ বসন্তৰ আগমন ঘটে।
শিক্ষানুষ্ঠানত পূজা: বিদ্যালয় আৰু মহাবিদ্যালয়সমূহত এই পূজা বিশেষভাৱে পালন কৰা হয়। ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে নিজৰ কিতাপ-পত্ৰ দেৱীৰ চৰণত দি আশীৰ্বাদ বিচাৰে।
হাতেখড়ি: সৰু ল’ৰা-ছোৱালীক এই দিনটোতে আখৰ চিনিবলৈ দিয়া হয়, যাক 'হাতেখড়ি' বা 'বিদ্যাৰম্ভ' বোলা হয়।
পুষ্পাঞ্জলি: এই দিনটোত হালধীয়া বা বগা সাজ পিন্ধি দেৱীক পুষ্পাঞ্জলি অৰ্পণ কৰাটো এক পৰম্পৰা।
সৰস্বতী নদীৰ ধাৰণা
প্ৰাচীন ঋগ্বেদত সৰস্বতীক কেৱল দেৱী হিচাপেই নহয়, বৰং এক বিশাল নদী হিচাপেও স্তুতি কৰা হৈছে। এই নদীখন সিন্ধু আৰু গংগাৰ মাজত বৈ গৈছিল বুলি ধৰা হয়। বৈদিক সভ্যতা এই নদীৰ পাৰতেই বিকশিত হৈছিল। যদিও বৰ্তমান এই নদী বিলুপ্ত, তথাপি ভাৰতীয় সংস্কৃতিত ই জ্ঞানৰ ধাৰা হিচাপে প্ৰবাহিত হৈ আছে।
বিশ্বৰ বিভিন্ন প্ৰান্তত সৰস্বতী
দেৱী সৰস্বতী কেৱল হিন্দু ধৰ্মতে সীমাবদ্ধ নহয়। বৌদ্ধ আৰু জৈন ধৰ্মতো তেওঁক পূজা কৰা হয়। আনকি বিদেশতো তেওঁৰ প্ৰভাৱ দেখা যায়:
জাপান: ইয়াত তেওঁক 'বেনজাইতেন' (Benzaiten) নামেৰে পূজা কৰা হয়।
ম্যানমাৰ: ইয়াত তেওঁক 'থুৰাথাডী' (Thurathadi) বুলি জনা যায়।
ইন্দোনেছিয়া: বালি দ্বীপত সৰস্বতী পূজা আজিও অত্যন্ত জনপ্ৰিয়।
সৰস্বতী দেৱী বিভিন্ন নামসমূহঃ
হিন্দু ধৰ্মত দেৱী সৰস্বতীৰ গুণ আৰু মহিমা অনুসৰি তেওঁক বহুতো নামেৰে অভিহিত কৰা হয়। তলত দেৱীৰ আটাইতকৈ জনপ্ৰিয় আৰু গুৰুত্বপূৰ্ণ নামসমূহ ভাগ কৰি দিয়া হ’ল:
১. জ্ঞান আৰু শিক্ষাৰ সৈতে জড়িত নাম:
সাৰদা: যিয়ে শৰৎ কালৰ দৰে নিৰ্মল জ্ঞান প্ৰদান কৰে।
বিদ্যাদায়িনী: যিয়ে বিদ্যা বা শিক্ষা দান কৰে।
মহাসৰস্বতী: জ্ঞানৰ সৰ্বোচ্চ শক্তি।
মেধা: ধাৰণ ক্ষমতা বা বুদ্ধিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী।
প্ৰজ্ঞা: উচ্চ জ্ঞান বা দিব্য জ্ঞানৰ দেৱী।
২. সংগীত আৰু কলাৰ সৈতে জড়িত নাম:
বীণাপাণি: যাৰ পাণি অৰ্থাৎ হাতত বীণা বিৰাজমান।
বীণাবাদিনী: যিয়ে সুমধুৰ বীণা বজায়।
কলাৱতী: সকলো ললিত কলাৰ (Art) আধাৰ বা জননী।
৩. বাক্য আৰু বাণীৰ সৈতে জড়িত নাম:
বাগদেৱী: বাক্য বা বাণীৰ দেৱী।
ভাৰতী: বাগ্মীতা আৰু সৃজনীমূলক শক্তিৰ প্ৰতীক।
ব্ৰাহ্মী: সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাৰ শক্তি বা তেওঁৰ পৰা উৎপন্ন হোৱা।
বাক: বাক্যৰ শুদ্ধতা ৰক্ষা কৰোঁতা।
৪. পবিত্ৰতা আৰু ৰূপৰ সৈতে জড়িত নাম:
মহাশ্বেতা: যি সম্পূৰ্ণ শুভ্ৰ বা বগা বৰ্ণৰ (পবিত্ৰতাৰ প্ৰতীক)।
হংসবাহিনী: যাৰ বাহন ৰাজহাঁহ।
পদ্মলোচনা: যাৰ চকু পদুম ফুলৰ দৰে ধুনীয়া।
শুভ্ৰবসন: যিয়ে সদায় বগা সাজ পৰিধান কৰে।
৫. অন্যান্য বিশেষ নাম:
গায়েত্ৰী: বেদৰ মাতা হিচাপে সৰস্বতীৰ এক ৰূপ।
সাবিত্ৰী: পোহৰ আৰু সূৰ্যৰ শক্তিৰ সৈতে জড়িত।
নীল সৰস্বতী: তন্ত্ৰশাস্ত্ৰত বৰ্ণিত দেৱীৰ এক বিশেষ ৰূপ।
জ্ঞানাঞ্জনা: যিয়ে জ্ঞানৰ অঞ্জন (কাজল) দি অজ্ঞতাৰ আন্ধাৰ আঁতৰায়।
এটি আমোদজনক তথ্য:
দেৱী সৰস্বতীৰ এনে ১০৮টা পবিত্ৰ নাম আছে, যাক একেলগে 'সৰস্বতী অষ্টোত্তৰ শতনাম' বুলি কোৱা হয়। পূজাৰ সময়ত ভক্তসকলে এই নামসমূহ জপ কৰে।
এই নামসমূহ হ’ল:
সৰস্বতী, মহাশ্বেতা, ভাৰতী, শাৰদা, বীণাপাণি, ব্ৰাহ্মী, মহাবিদ্যা, বাগীশ্বৰী, বাগদেৱী, সাৱিত্ৰী, গায়েত্ৰী, ব্ৰহ্মাণী, বুদ্ধিদায়িনী, জ্ঞানদায়িনী, বীণাবাদিনী, হংসবাহিনী, শুক্লবসনা, পদ্মাসনা, মেধা, প্ৰজ্ঞা, বাণী, সত্যৱতী, মহাকালী, মহালক্ষ্মী, জগৎপূজ্যা, বিশ্বৰূপা, বিদ্যাৰূপা, কমলিনী, চন্দ্ৰকলা, চন্দ্ৰবদনা, বিমলা, নিৰ্মলা, বিভাৱৰী, শুভ্ৰা, জয়া, বিজয়া, বৰদা, বিশালাক্ষী, সৰ্ববিদ্যা, সৰ্বজ্ঞ, সৰ্বশুক্লা, সৰ্বকালিকী, সত্যৰূপা, শুদ্ধস্বৰূপা, ধাৰিণী, পুণ্যৰূপা, পৰমাত্মিকা, জ্ঞানমুদ্ৰা, শিৱপ্ৰিয়া, নিৰুপমা, গুণৰূপা, সুপ্ৰভা, দিব্যৰূপা, অচ্যুতপ্ৰিয়া, সৰ্বশাস্ত্ৰময়ী, বেদমাতা, সৃষ্টিৰূপা, মহাবাণী, কামৰূপা, নিৰাঞ্জনা, নীলসৰস্বতী, ত্ৰিলোচনা, ত্ৰিগুণা, শাশ্বতী, যোগৰূপা, অমিতা, অনন্তা, জগতধাত্ৰী, সনাতনী, মহাকলা, সুৰেশ্বৰী, দিব্যভূষণা, জিতাভ্ৰা, নীলকণ্ঠপ্ৰিয়া, ৰম্যা, শশিমুখী, বিদ্যাধৰী, সিদ্ধিদা, মুুক্তিদায়িনী, সুৰাৰাধ্যা, সুমিতা, ধীৰা, মহালয়া, বাগধীশ্বৰী, মহাবল্লভা, সৰ্ববৰ্ণময়ী, বেদস্বৰূপা, শুদ্ধমতি, সৰ্বসুখদা, সৰ্বধৰ্মপ্ৰিয়া, শ্ৰী, ব্ৰহ্মপ্ৰিয়া, লোকমাতা, শুভ্ৰবৰ্ণা, মহাক্ষীৰা, সৰ্বশক্তি, অমৃতা, নিৰাহাৰা, জ্ঞানমাতা, ধৃতি, তুষ্টি, পুষ্টি, স্মৃতি, মেধাৱিনী, সৰ্বসাধকপ্ৰিয়া, জগতকাৰিণী, পৰমা আৰু নিৰাময়া।
দেৱী সৰস্বতী হ’ল মানুহৰ অন্তৰৰ অজ্ঞানতাৰ আন্ধাৰ আঁতৰাই জ্ঞানৰ চাকি জ্বলোৱা শক্তি। তেওঁ আমাক কেৱল আনুষ্ঠানিক শিক্ষাই নহয়, বৰং জীৱনৰ সত্যক চিনি পোৱাৰ প্ৰজ্ঞা দান কৰে। সেয়েহে কোৱা হয়— "যি ঠাইত বিদ্যা আছে, সেই ঠাইত সৰস্বতী আছে।"
দেৱী সৰস্বতীৰ পৰিচয় আৰু স্বৰূপ
১. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতী কোন বিদ্যাৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী?
উত্তৰ: জ্ঞান, সংগীত, কলা আৰু বুদ্ধিৰ।
২. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজা সাধাৰণতে কোন মাহত পালন কৰা হয়?
উত্তৰ: মাঘ মাহৰ শুক্লা পঞ্চমী তিথিত।
৩. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ আন এটা জনপ্ৰিয় নাম কি?
উত্তৰ: বসন্ত পঞ্চমী।
৪. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ বাহন কি?
উত্তৰ: বগা ৰাজহাঁহ।
৫. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱী কাৰ পত্নী?
উত্তৰ: সৃষ্টিকৰ্তা ব্ৰহ্মাৰ।
৬. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ হাতত থকা বাদ্যযন্ত্ৰটোৰ নাম কি?
উত্তৰ: বীণা।
৭. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ সাজ-পাৰৰ ৰং কি?
উত্তৰ: বগা (শুভ্ৰ বসন)।
৮. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীক কিয় 'বাকদেৱী' বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: তেওঁক বাক্য বা বাণীৰ দেৱী বুলি গণ্য কৰা হয় বাবে।
৯. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ হাতত থকা জপমালাডালে কি সূচায়?
উত্তৰ: আধ্যাত্মিকতা আৰু ধ্যান।
১০. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ হাতত থকা পুথিখন কিহৰ প্ৰতীক?
উত্তৰ: বিদ্যা আৰু জ্ঞানৰ।
ধৰ্মীয় আৰু সাংস্কৃতিক গুৰুত্ব
১১. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম 'সাৰদা'ৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: শৰৎ কালত জন্ম লোৱা বা জ্ঞান প্ৰদান কৰোঁতা।
১২. প্ৰশ্ন: অসমৰ ছাত্ৰ-ছাত্ৰীসকলে পূজাৰ দিনা কি অৰ্পণ কৰে?
উত্তৰ: পুষ্পাঞ্জলি।
১৩. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ দিনা সৰু ল’ৰা-ছোৱালীক দিয়া শিক্ষাৰ আৰম্ভণিক কি বোলে?
উত্তৰ: হাতেখড়ি।
১৪. প্ৰশ্ন: পুৰাণ অনুসৰি সৰস্বতী নদীৰ উৎপত্তি ক’ৰ পৰা হৈছে?
উত্তৰ: ব্ৰহ্মাৰ মানস কন্যা হিচাপে।
১৫. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ মূল মন্ত্ৰটো কি?
উত্তৰ: "ওঁ ঐং সৰস্বত্যৈ নমঃ"।
১৬. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীক কিয় 'মহাশ্বেতা' বোলা হয়?
উত্তৰ: কাৰণ তেওঁ সম্পূৰ্ণ বগা বা শুভ্ৰ বৰ্ণৰ।
১৭. প্ৰশ্ন: দক্ষিণ ভাৰতত সৰস্বতী পূজাক কি উৎসৱৰ অংশ হিচাপে পালন কৰা হয়?
উত্তৰ: নৱৰাত্ৰি।
১৮. প্ৰশ্ন: হিন্দু ধৰ্মৰ ত্ৰিদেৱী কোন কেইগৰাকী?
উত্তৰ: সৰস্বতী, লক্ষ্মী আৰু পাৰ্বতী।
১৯. প্ৰশ্ন: বৌদ্ধ ধৰ্মত সৰস্বতী সদৃশ দেৱীগৰাকীৰ নাম কি?
উত্তৰ: আৰ্য তাৰা (বা মঞ্জুশ্ৰীৰ সৈতে সম্পৰ্কিত)।
২০. প্ৰশ্ন: জেন ধৰ্মত সৰস্বতী দেৱীক কি নামেৰে জনা যায়?
উত্তৰ: বেনজাইতেন (Benzaiten)।
প্ৰতীক আৰু ব্যাখ্যা
২১. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ দিনা কি ৰঙৰ কাপোৰ পিন্ধাটো শুভ বুলি ধৰা হয়?
উত্তৰ: হালধীয়া বা বগা।
২২. প্ৰশ্ন: ৰাজহাঁহে কিহৰ শিক্ষা দিয়ে?
উত্তৰ: বিবেক বা ভাল-বেয়াৰ পাৰ্থক্য কৰা ক্ষমতা (নীৰ-ক্ষীৰ বিবেক)।
২৩. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ আসন হিচাপে কেতিয়াবা কোনটো ফুল ব্যৱহাৰ হয়?
উত্তৰ: বগা পদুম।
২৪. প্ৰশ্ন: সৰস্বতীৰ মূৰ্তিত কেইখন হাত থাকে?
উত্তৰ: চাৰিখন।
২৫. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ চাৰিখন হাতে মানুহৰ ব্যক্তিত্বৰ কোন চাৰিটা দিশ সূচায়?
উত্তৰ: মন, বুদ্ধি, চিত্ত আৰু অহংকাৰ।
২৬. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীৰ আন এটা নাম 'বীণাপাণি' কিয়?
উত্তৰ: তেওঁৰ পাণি অৰ্থাৎ হাতত বীণা থকাৰ বাবে।
২৭. প্ৰশ্ন: বসন্ত পঞ্চমীৰ দিনা আকাশত কি উৰুওৱাৰ পৰম্পৰা আছে?
উত্তৰ: চিলা (বিশেষকৈ উত্তৰ ভাৰতত)।
২৮. প্ৰশ্ন: পূজাৰ নৈবেদ্যত কোনটো ফল থকাটো বাধ্যতামূলক বুলি ভবা হয়?
উত্তৰ: বগৰী।
২৯. প্ৰশ্ন: 'সৰস্বতী' শব্দটোৰ উৎপত্তি কিহৰ পৰা হৈছে?
উত্তৰ: সংস্কৃত শব্দ 'সৰস' (প্ৰবাহ) আৰু 'ৱতী' (অধিকাৰী)।
৩০. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ লগত থকা ময়ূৰ চৰাইটোৱে কি সূচায়?
উত্তৰ: কলাত্মক সৌন্দৰ্য আৰু বাহ্যিক জগতৰ মোহ ত্যাগ।
পৌৰাণিক কাহিনী আৰু সাহিত্য
৩১. প্ৰশ্ন: কোনখন নদীক দেৱী সৰস্বতীৰ ৰূপ বুলি ধৰা হয়?
উত্তৰ: সৰস্বতী নদী (বৰ্তমান লুপ্ত)।
৩২. প্ৰশ্ন: সংস্কৃত ব্যাকৰণৰ জনক বুলি কাক ধৰা হয় যাৰ ওপৰত সৰস্বতীৰ কৃপা আছিল?
উত্তৰ: পাণিনি।
৩৩. প্ৰশ্ন: কোন ঋষিক সৰস্বতী দেৱীয়ে বেদৰ জ্ঞান দিছিল?
উত্তৰ: ঋষি যাজ্ঞবল্ক্য।
৩৪. প্ৰশ্ন: গায়ত্ৰী মন্ত্ৰ কাৰ উপাসনাৰ বাবে উৎসৰ্গিত?
উত্তৰ: সাৱিত্ৰী (যি সৰস্বতীৰে আন এক ৰূপ)।
৩৫. প্ৰশ্ন: কোনজন কবিয়ে দেৱী সৰস্বতীৰ বৰত 'ৰামায়ণ' ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰ: মহৰ্ষি বাল্মীকি।
৩৬. প্ৰশ্ন: 'পদ্মপুৰাণ' মতে সৰস্বতীৰ জন্ম কেনেকৈ হৈছিল?
উত্তৰ: ব্ৰহ্মাৰ জিভাৰ পৰা।
৩৭. প্ৰশ্ন: কুম্ভকৰ্ণৰ নিদ্ৰাৰ বাবে কোনে তেওঁৰ জিভাৰ ওপৰত বহি বিভ্ৰান্তি কৰিছিল?
উত্তৰ: দেৱী সৰস্বতী।
৩৮. প্ৰশ্ন: মাঘ মাহৰ বাহিৰে আন কেতিয়া সৰস্বতী পূজা হয়?
উত্তৰ: নৱৰাত্ৰিৰ মহাষ্টমী বা মহানৱমীৰ দিনা।
৩৯. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীক কিয় 'ব্ৰাহ্মী' বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: ব্ৰহ্মাৰ শক্তি হোৱাৰ বাবে।
৪০. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ আন এটা নাম 'ভাৰতী'ৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: বাগ্মীতা বা কথা কোৱাৰ শক্তি।
৪১. প্ৰশ্ন: পূজাৰ অন্তত শান্তিজল ল’লে কি লাভ হয় বুলি বিশ্বাস কৰা হয়?
উত্তৰ: মন শান্ত হয় আৰু জ্ঞান বৃদ্ধি পায়।
৪২. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীৰ প্ৰিয় ফুল কি?
উত্তৰ: বগা পলাশ আৰু পদুম।
৪৩. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী বন্দনা "য়া কুণ্ডেন্দু তুষাৰ হাৰ ধৱলা..." কোনে ৰচনা কৰিছিল?
উত্তৰ: সংস্কৃত কবিসকলে (পৰম্পৰাগত)।
৪৪. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ দিনা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে কি পঢ়িব নালাগে বুলি কোৱা হয়?
উত্তৰ: পাঠ্যপুথি (কাৰণ সেইদিনা পুথিৰ পূজা কৰা হয়)।
৪৫. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ মূৰ্তি বিসৰ্জন কেতিয়া কৰা হয়?
উত্তৰ: পূজাৰ পিছদিনা অৰ্থাৎ ষষ্ঠী তিথিত।
৪৬. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱী কোনটো নদী উপত্যকাৰ প্ৰধান দেৱী আছিল?
উত্তৰ: সিন্ধু-সৰস্বতী সভ্যতাৰ।
৪৭. প্ৰশ্ন: 'নীল সৰস্বতী' কাৰ আন এটা নাম?
উত্তৰ: দেৱী তাৰাৰ এক উগ্ৰ ৰূপ।
৪৮. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ কপালত থকা চন্দ্ৰকলাই কি সূচায়?
উত্তৰ: জ্ঞানৰ পোহৰ।
৪৯. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ বিশেষ প্ৰসাদ কি?
উত্তৰ: খিচিৰি, লাৰু আৰু বগৰী।
৫০. প্ৰশ্ন: সৰস্বতীৰ বন্দনাত বৰ্ণনা কৰা 'তুহিন' শব্দৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: বৰফ (দেৱীৰ শুভ্ৰতা বুজাবলৈ ব্যৱহৃত)।
পৌৰাণিক তথ্য আৰু আখ্যান
৫১. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ মূৰ্তি নিৰ্মাণত সাধাৰণতে কি মাটি ব্যৱহাৰ কৰা হয়?
উত্তৰ: গংগা নদী বা পবিত্ৰ নদীৰ পলসুৱা মাটি।
৫২. প্ৰশ্ন: ঋগ্বেদত সৰস্বতী দেৱীক কি বুলি স্তুতি কৰা হৈছে?
উত্তৰ: 'নদীত্যমে' অৰ্থাৎ শ্ৰেষ্ঠ নদী।
৫৩. প্ৰশ্ন: জৈন ধৰ্মত সৰস্বতীক কি বুলি জনা যায়?
উত্তৰ: শ্ৰুতদেৱী (Shrutadevi)।
৫৪. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীৰ কিমানটা মুখ থাকে?
উত্তৰ: এটা (কিন্তু কিছুমান ধ্যান মন্ত্ৰত চাৰিটা মুখৰ কথাও উল্লেখ আছে)।
৫৫. প্ৰশ্ন: 'সৰস্বতী স্তোত্ৰ' কোনে ৰচনা কৰিছিল বুলি জনশ্ৰুতি আছে?
উত্তৰ: দেৱৰ্ষি নাৰদে।
৫৬. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ কপালত থকা তিলকটোৱে কি সূচায়?
উত্তৰ: তৃতীয় নয়ন বা জ্ঞানৰ চকু।
৫৭. প্ৰশ্ন: মৎস্য পুৰাণৰ মতে সৰস্বতীৰ আন এটা নাম কি?
উত্তৰ: শতৰূপা।
৫৮. প্ৰশ্ন: ভাৰতৰ কোনখন ৰাজ্যত সৰস্বতী দেৱীৰ এটা প্ৰাচীন মন্দিৰ 'বাসৰ' (Basar) অৱস্থিত?
উত্তৰ: তেলেংগানা।
৫৯. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ হাতত থকা পবিত্ৰ জলৰ পাত্ৰটোৱে কিহৰ প্ৰতীক বহন কৰে?
উত্তৰ: পবিত্ৰতা আৰু সৃজনীমূলক শক্তি।
৬০. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীক কিয় 'অক্ষৰাধিপতি' বোলা হয়?
উত্তৰ: তেওঁ বৰ্ণমালা বা আখৰৰ অধিকাৰী বাবে।
পূজাৰ ৰীতি-নীতি আৰু পৰম্পৰা
৬১. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ দিনা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে কিয় কিতাপ পূজাৰ থাপনাত দিয়ে?
উত্তৰ: জ্ঞানৰ দেৱীৰ আশীৰ্বাদ ল’বলৈ।
৬২. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ সময়ত কিয় হালধীয়া ৰঙক গুৰুত্ব দিয়া হয়?
উত্তৰ: কাৰণ হালধীয়া ৰং বসন্ত ঋতু আৰু পকা শস্যৰ প্ৰতীক।
৬৩. প্ৰশ্ন: পূজাৰ পূৰ্বে কিয় বগৰী খোৱাটো নিষেধ বুলি মনা হয়?
উত্তৰ: ধৰ্মীয় বিশ্বাস অনুসৰি দেৱীক অৰ্পণ নকৰাকৈ বতৰৰ নতুন ফল খাব নালাগে।
৬৪. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ খিচিৰিত ব্যৱহাৰ কৰা এটা বিশেষ শস্য কি?
উত্তৰ: মুগ দাইল।
৬৫. প্ৰশ্ন: 'বেল পাত' সৰস্বতী পূজাত ব্যৱহাৰ হয়নে?
উত্তৰ: হয়, দেৱীৰ চৰণত বেল পাত অৰ্পণ কৰা হয়।
৬৬. প্ৰশ্ন: পূজাত ব্যৱহাৰ কৰা 'দোৱাত-কলম' কিহৰ প্ৰতীক?
উত্তৰ: লিখনী আৰু শিক্ষাৰ।
৬৭. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ দিনা কোনো কোনো ঠাইত কিয় 'লক্ষ্মী'ৰো পূজা কৰা হয়?
উত্তৰ: জ্ঞান আৰু সম্পদ যাতে একেলগে থাকে তাৰ বাবে।
৬৮. প্ৰশ্ন: পূজাৰ ঠাইত কিয় চাউলৰ গুড়িৰে আল্পনা দিয়া হয়?
উত্তৰ: দেৱীক আদৰিবলৈ কৰা পবিত্ৰ সজ্জা।
৬৯. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ পিছদিনা কৰা পূজাক কি বোলে?
উত্তৰ: শীতল ষষ্ঠী।
৭০. প্ৰশ্ন: দেৱীৰ পূজাৰ বাবে কোনটো সময় আটাইতকৈ শুভ?
উত্তৰ: পূৰ্বাহ্ণ বা ৰাতিপুৱাৰ সময়।
নাম আৰু গুণাগুণ
৭১. প্ৰশ্ন: সৰস্বতীৰ 'কামৰূপা' নামৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: যিয়ে ইচ্ছানুসৰি ৰূপ ল’ব পাৰে।
৭২. প্ৰশ্ন: তেওঁক কিয় 'হংস বাহিনী' বোলা হয়?
উত্তৰ: হাঁহৰ পিঠিত আৰোহণ কৰাৰ বাবে।
৭৩. প্ৰশ্ন: 'পুস্তকধারিণী' মানে কি?
উত্তৰ: যিয়ে হাতত পুথি ধাৰণ কৰে।
৭৪. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীৰ সৈতে 'শুকুলা' শব্দটো কিয় জড়িত?
উত্তৰ: তেওঁৰ বৰণ আৰু সাজ-পাৰ বগা বাবে।
৭৫. প্ৰশ্ন: দেৱীক কিয় 'বিদ্যাদায়িনী' বোলা হয়?
উত্তৰ: তেওঁ বিদ্যা বা শিক্ষা প্ৰদান কৰে বাবে।
৭৬. প্ৰশ্ন: সৰস্বতীৰ আন এটা নাম 'গিবান'ৰ অৰ্থ কি?
উত্তৰ: যিয়ে বাগ্মীতা প্ৰদান কৰে।
৭৭. প্ৰশ্ন: তেওঁক 'কলাৱতী' কিয় বোলা হয়?
উত্তৰ: তেওঁ সকলো ললিত কলাৰ (Art) আধাৰ।
৭৮. প্ৰশ্ন: সৰস্বতীৰ কি নামে সংগীতৰ প্ৰতি থকা তেওঁৰ অনুৰাগ বুজায়?
উত্তৰ: বীণা-বাদিনী।
৭৯. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ ১০৮টা নামৰ সংগ্ৰহক কি বোলা হয়?
উত্তৰ: সৰস্বতী অষ্টোত্তৰ শতনাম।
৮০. প্ৰশ্ন: 'মেধা' মানে কি যি সৰস্বতীৰ আন এটা নাম?
উত্তৰ: ধাৰণ ক্ষমতা বা বুদ্ধি।
সামাজিক আৰু শৈক্ষিক প্ৰসংগ
৮১. প্ৰশ্ন: শান্তিনিকেতনত সৰস্বতী পূজা কেনেকৈ পালন কৰা হয়?
উত্তৰ: 'শ্ৰীপঞ্চমী' হিচাপে সাংস্কৃতিক কাৰ্যসূচীৰে।
৮২. প্ৰশ্ন: ভাৰতীয় সংগীতজ্ঞসকলে সংগীত আৰম্ভ কৰাৰ আগতে কাৰ স্তুতি কৰে?
উত্তৰ: দেৱী সৰস্বতীৰ।
৮৩. প্ৰশ্ন: বিদ্যালয়সমূহত সৰস্বতী পূজাৰ মূল উদ্দেশ্য কি?
উত্তৰ: ছাত্ৰ-ছাত্ৰীৰ মাজত আধ্যাত্মিকতা আৰু শিক্ষাৰ প্ৰতি শ্ৰদ্ধা বৃদ্ধি কৰা।
৮৪. প্ৰশ্ন: কোনটো ঋতুত সৰস্বতী পূজা পৰে?
উত্তৰ: বসন্ত ঋতুত।
৮৫. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ দিনা ছাত্ৰ-ছাত্ৰীয়ে উপবাসে থকাৰ পৰম্পৰাক কি বোলে?
উত্তৰ: ব্ৰত পালন।
৮৬. প্ৰশ্ন: 'অঞ্জলি' দিওঁতে হাতত কি কি বস্তু থাকে?
উত্তৰ: ফুল, বেল পাত আৰু চাউল।
৮৭. প্ৰশ্ন: পূজাৰ শেষত কিয় আৰতি কৰা হয়?
উত্তৰ: দেৱীৰ মহিমা গুণগান কৰিবলৈ।
৮৮. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ সাংস্কৃতিক অনুষ্ঠানত সাধাৰণতে কি পৰিৱেশন কৰা হয়?
উত্তৰ: ভক্তিগীত, শাস্ত্ৰীয় নৃত্য আৰু কবিতা আবৃত্তি।
৮৯. প্ৰশ্ন: উত্তৰ ভাৰতত সৰস্বতী পূজাৰ দিনা কি খাদ্য প্ৰধানকৈ বনোৱা হয়?
উত্তৰ: মিঠা ভাত (Meethe Chawal)।
৯০. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ দিনা কিয় হালধীয়া ৰঙৰ মিঠাই বিতৰণ কৰা হয়?
উত্তৰ: হালধীয়া ৰঙক জ্ঞানৰ পোহৰৰ প্ৰতীক বুলি ধৰা হয়।
আধুনিক কাল আৰু বিবিধ
৯১. প্ৰশ্ন: কম্পিউটাৰ বা আধুনিক প্ৰযুক্তিক বহুতে কিয় সৰস্বতীৰ আধুনিক ৰূপ বুলি কয়?
উত্তৰ: কাৰণ ই তথ্য আৰু জ্ঞান সংগ্ৰহৰ এক মাধ্যম।
৯২. প্ৰশ্ন: ভাৰতীয় টকাৰ নোটত সৰস্বতীৰ ছবি আছেনে?
উত্তৰ: নাই, কিন্তু ইন্দোনেছিয়াৰ ২০,০০০ টকীয়া নোটত সৰস্বতীৰ ছবি আছে।
৯৩. প্ৰশ্ন: ইছলামিক দেশ ইন্দোনেছিয়াত সৰস্বতী পূজা পালন কৰা হয় নেকি?
উত্তৰ: হয়, বিশেষকৈ বালি দ্বীপত 'ৱাটুগুনুং' (Watugunung) দিৱসত।
৯৪. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী দেৱীৰ মূৰ্তিৰ তলত থকা ময়ূৰটোৱে কি সূচায়?
উত্তৰ: অহংকাৰ দমন কৰা।
৯৫. প্ৰশ্ন: ব্ৰহ্মবৈৱৰ্ত পুৰাণৰ মতে সৰস্বতী কাৰ অংশৰ পৰা জন্ম হৈছিল?
উত্তৰ: কৃষ্ণৰ মুখৰ পৰা।
৯৬. প্ৰশ্ন: বিদ্যাৰ্থীসকলে কিয় সৰস্বতী পূজাৰ দিনা কলম পূজা কৰে?
উত্তৰ: যাতে লিখনী শক্তি আৰু মেধা বৃদ্ধি পায়।
৯৭. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী নদী বৰ্তমান ক’ত আছে বুলি বিজ্ঞানীসকলে ধাৰণা কৰে?
উত্তৰ: ভূগৰ্ভত (Underground)।
৯৮. প্ৰশ্ন: দেৱী সৰস্বতীৰ মূৰ্তিৰ মুখমণ্ডলত থকা 'প্ৰসন্নতা'ই কি বুজায়?
উত্তৰ: জ্ঞানৰ দ্বাৰা লাভ কৰা মানসিক শান্তি।
৯৯. প্ৰশ্ন: 'সৰস্বতী' নামৰ কোনো গ্ৰহাণু (Asteroid) মহাকাশত আছেনে?
উত্তৰ: হয়, মহাকাশত 'সৰস্বতী' নামৰ এটা ছুপাৰক্লাষ্টাৰ (Supercluster) আছে।
১০০. প্ৰশ্ন: সৰস্বতী পূজাৰ মূল মন্ত্ৰটোৰ মূল অৰ্থ কি?
উত্তৰ: "হে দেৱী, মোক অজ্ঞানতাৰ পৰা জ্ঞানৰ পোহৰলৈ লৈ যোৱা।"
