আমাৰ গ্ৰাম্য তথা চহৰীয়া সমাজত বিভিন্ন ধৰণৰ সৰীসৃপ আৰু পতংগক লৈ অনেক অন্ধবিশ্বাস আৰু ভ্ৰান্ত ধাৰণা প্ৰচলিত থকা দেখা যায়। ইয়াৰ ভিতৰত ঘৰৰ বেৰত থকা জেঠী আৰু বাৰী-ঘৰৰ চুকত থকা কেনেৰুৱা (Millipede) অন্যতম। বহুতে ইহঁতক অতি বিষাক্ত বুলি ভাবি ভয় কৰে। কিন্তু বিজ্ঞানসন্মতভাৱে চালে দেখা যায় যে ইহঁত মাৰাত্মকভাৱে বিষাক্ত নহয়, যদিও ইহঁতৰ সংস্পৰ্শই কিছুমান স্বাস্থ্যজনিত সমস্যাৰ সৃষ্টি কৰিব পাৰে। তলত এই দুটি জীৱৰ বিষয়ে সবিস্তাৰে আলোচনা কৰা হ’ল।
১. জেঠী (House Lizard)
অসমীয়া সমাজত জেঠী গাৰ ওপৰত পৰিলে বা খাদ্যত পৰিলে মানুহৰ মৃত্যু হ’ব পাৰে বুলি এটা পুৰণি ধাৰণা আছে। কিন্তু আচল সত্যটো কিছু বেলেগ।
ক) জেঠী বিষাক্তনে?
বিজ্ঞানৰ মতে, আমাৰ ঘৰত দেখা পোৱা সাধাৰণ জেঠীৰ কোনো বিষ-গ্ৰন্থি বা বিষদাঁত নাথাকে। ইহঁতে কামুৰিলে মানুহৰ শৰীৰত কোনো বিষ নোসোমায় আৰু ইয়াৰ বাবে কাৰো মৃত্যু নহয়।
খ) আচল বিপদ ক’ত?
জেঠী বিষাক্ত নহ’লেও ই স্বাস্থ্যৰ বাবে ক্ষতিকাৰক হ’ব পাৰে। ইয়াৰ কাৰণসমূহ হ’ল:
চালমনেলা বেক্টেৰিয়া: জেঠীৰ ছাল, লালটি আৰু মল-মূত্ৰত চালমনেলা (Salmonella) নামৰ এবিধ বিপদজ্জনক বেক্টেৰিয়া থাকে।
খাদ্য-বিষক্ৰিয়া (Food Poisoning): যদি কোনো খাদ্যবস্তু, খোৱা পানী বা গাখীৰত জেঠী পৰে বা মুখ দিয়ে, তেন্তে সেই খাদ্য সংক্ৰমিত হৈ পৰে। তেনে খাদ্য গ্ৰহণ কৰিলে খাদ্য-বিষক্ৰিয়া হৈ বমি, পেটৰ বিষ, ডায়েৰিয়া আৰু তীব্ৰ জ্বৰ হ’ব পাৰে।
২. কেনেৰুৱা (Millipede)
কেনেৰুৱাক বহুতে ‘কাণখোৱা’ বা ‘শতপদী’ (Centipede) বুলি ভুল কৰে। কাণখোৱা খৰকৈ খোজ কঢ়া আৰু বিষাক্ত কামোৰ মৰা জীৱ, কিন্তু কেনেৰুৱা অতি শান্ত আৰু লাহে লাহে খোজ কঢ়া জীৱ।
ক) কেনেৰুৱাৰ প্ৰকৃতি আৰু আত্মৰক্ষা
কেনেৰুৱাৰ কামুৰিবলৈ কোনো বিষদাঁত নাথাকে। ইহঁতে মানুহক আক্ৰমণ নকৰে। বিপদৰ উমান পালে ইহঁতে নিজৰ শৰীৰটো কুণ্ডলী পকাই চকাৰ দৰে কৰি পেলায়।
খ) কেনেৰুৱাৰ পৰা হ’ব পৰা ক্ষতি
কেনেৰুৱাই কামুৰিব নোৱাৰিলেও নিজৰ আত্মৰক্ষাৰ বাবে শৰীৰৰ পৰা এবিধ দুৰ্গন্ধযুক্ত ক্ষাৰকীয় বা এচিডযুক্ত তৰল পদাৰ্থ নিৰ্গত কৰে।
ছালৰ প্ৰতিক্ৰিয়া: খালী হাতেৰে কেনেৰুৱা স্পৰ্শ কৰিলে এই তৰলবিধ লাগি ছাল ক’লা বা ৰঙা পৰি যাব পাৰে, পোৰণি উঠিব পাৰে আৰু খজুৱতি হ’ব পাৰে।
চকুৰ ক্ষতি: যদি এই তৰল কোনোমতে চকুত লাগে, তেন্তে চকু তীব্ৰভাৱে পোৰিব পাৰে আৰু সাময়িকভাৱে দৃষ্টিশক্তিৰো ক্ষতি হ’ব পাৰে।
৩. কেনেৰুৱা বা আন পোক কাণত সুমালে কি কৰিব?
সাধাৰণতে কেনেৰুৱা কাণত নোসোমায়, কিন্তু অসাবধানবশতঃ যদি কোনো সৰু কেনেৰুৱা বা আন পোক কাণৰ ভিতৰত সুমাই যায়, তেন্তে তলৰ সমস্যা আৰু সাৱধানতাসমূহ জনা উচিত:
ক) হ’ব পৰা সমস্যা
কাণৰ ভিতৰৰ ছাল অতি স্পৰ্শকাতৰ। কেনেৰুৱাই তাত এচিডযুক্ত তৰল এৰি দিলে কাণৰ ভিতৰত তীব্ৰ বিষ, পোৰণি আৰু ফুলি উঠা (Inflammation) দেখা দিব পাৰে। পোকটো মৰি ভিতৰতে পঁচি গ’লে কাণৰ সংক্ৰমণ (Ear Infection) হ’ব পাৰে।
খ) প্ৰাথমিক চিকিৎসা
তেল ঢালি দিয়া: কাণখন ওপৰলৈ কৰি কেইটোপালমান পৰিষ্কাৰ নাৰিকল তেল, সৰিয়হ তেল বা বেবী অইল কাণত ঢালি দিব লাগে। ইয়াৰ দ্বাৰা পোকটোৰ উশাহ বন্ধ হৈ মৰি যাব আৰু তেলৰ সৈতে ওপঙি ওপৰলৈ ওলাই আহিব।
টৰ্চৰ পোহৰ ধৰা: বহু সময়ত কাণৰ ফুটাৰ ওচৰত পোহৰ ধৰিলে পোক পোহৰৰ দিশে নিজে ওলাই আহে।
গ) কি কৰিব নালাগে?
কাণত কেতিয়াও জুইশলা কাঠি, ছেফটি পিন বা ইয়াৰ বাডচ (Earbuds) সুমুৱাই খুচৰিব নালাগে। ইয়াৰ দ্বাৰা পোকটো আৰু বেছি ভিতৰলৈ সোমাই গৈ কাণৰ পৰ্দা ফাটি যাব পাৰে।
জেঠী বা কেনেৰুৱা কোনোৱেই আমাৰ শত্ৰু নহয়, ইহঁতে প্ৰকৃতিৰ পৰিস্থিতিতন্ত্ৰ বজায় ৰখাত সহায়হে কৰে (যেনে- জেঠীয়ে মহ-মাখি খাই ঘৰ চাফা ৰাখে)। তথাপিও ঘৰুৱা সুৰক্ষাৰ বাবে তলৰ সাৱধানতাসমূহ লোৱা উচিত:
ঘৰৰ সকলো খাদ্যবস্তু আৰু খোৱা পানী সদায় ভালদৰে ঢাকন দি ৰাখিব লাগে।
ঘৰৰ চুক-কোণবোৰ পৰিষ্কাৰকৈ ৰাখিব লাগে যাতে কেনেৰুৱা বা আন পোকে আশ্ৰয় ল’ব নোৱাৰে।
পাকঘৰত জেঠী খেদিবলৈ ময়ূৰৰ পাখি বা নহৰু-পিয়াঁজৰ ৰস ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰি।
যদি কোনো কাৰণত জেঠী পৰা খাদ্য খোৱাৰ পিছত বমি বা পেটৰ বিষ হয়, অথবা কাণত সোমোৱা কেনেৰুৱা তেল দিয়াৰ পিছতো ওলাই নাহে, তেন্তে ঘৰুৱা চিকিৎসাৰ ভৰসাত নাথাকি লগে লগে চিকিৎসকৰ কাষ চাপিব লাগে।